पॅराक्वाट डाय-क्लोराईडबाबत शेतकऱ्यांनी सावध राहावे; वापरापूर्वी अधिकृत माहिती तपासा

मानवी आरोग्य, पर्यावरण आणि सुरक्षित शेतीच्या दृष्टीने जनजागृतीची गरज

कृषीक्षेत्र | विशेष लेख

शेतीमध्ये तण नियंत्रणासाठी विविध तणनाशकांचा वापर केला जातो. त्यापैकी पॅराक्वाट डाय-क्लोराईड (Paraquat Dichloride) या रसायनाच्या वापराबाबत सध्या शेतकरी वर्गात चर्चा सुरू आहे. सोशल मीडियावर या रसायनाच्या उत्पादन, आयात, विक्री आणि वापराबाबत बंदी येणार असल्याचे संदेश आणि पोस्ट प्रसारित होत आहेत.

मात्र शेतकऱ्यांनी अशा संदेशांवर विश्वास ठेवण्यापूर्वी कृषी विभाग, अधिकृत शासकीय अधिसूचना आणि नोंदणीकृत स्रोतांकडून माहिती तपासणे अत्यंत आवश्यक आहे.

केंद्र सरकारच्या उपलब्ध अधिकृत माहितीनुसार भारतातील बंदी असलेल्या कीटकनाशकांच्या यादीमध्ये Paraquat Dimethyl Sulphateचा उल्लेख आहे; त्यामुळे त्याचा उल्लेख पाहून Paraquat Dichloride 24% SL वर देशभरात संपूर्ण बंदी लागू झाली आहे, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही.

दरम्यान, केंद्र सरकारने Pesticides Management Bill, 2026 चा मसुदा तयार केला असून तो राज्ये, केंद्रशासित प्रदेश आणि संबंधित घटकांच्या सूचनांसाठी सार्वजनिक करण्यात आला आहे. या प्रक्रियेत कीटकनाशकांच्या व्यवस्थापनासह सुरक्षितता आणि नियमनाशी संबंधित विविध बाबींवर सूचना प्राप्त झाल्या आहेत.

शेतकऱ्यांनी काय काळजी घ्यावी?

• कोणतेही तणनाशक वापरण्यापूर्वी त्याचे लेबल आणि अधिकृत शिफारस तपासा.
• पिकासाठी नोंदणीकृत वापर आणि योग्य मात्रा याची खात्री करा.
• हातमोजे, मास्क, पूर्ण बाह्यांचे कपडे आणि इतर आवश्यक संरक्षण साधनांचा वापर करा.
• रसायन स्वतःहून दुसऱ्या बाटलीत भरू नका.
• रिकाम्या कीटकनाशकाच्या बाटल्या घरगुती वापरासाठी ठेवू नका.
• सोशल मीडियावरील “बंदी आली” किंवा “बंदी येणार” अशा संदेशांची अधिकृत स्रोतांवर पडताळणी करा.
• आपल्या भागातील कृषी अधिकारी किंवा अधिकृत कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.

महत्त्वाचे

शेतकऱ्यांच्या आरोग्याची आणि सुरक्षित शेतीची काळजी घेणे ही सर्वांची जबाबदारी आहे. कोणत्याही रसायनाबाबत अंतिम निर्णय घेण्यापूर्वी केंद्र किंवा राज्य शासनाची अधिकृत अधिसूचना तपासणे आवश्यक आहे.

सुरक्षित शेती | निरोगी शेतकरी | समृद्ध जीवन

कृषीक्षेत्र
शेती • शेतकरी • ग्रामीण विकास • कृषी तंत्रज्ञान • जनजागृती