कृषिक्षेत्र

  🐂🌾 बैल पोळा : शेतकऱ्याच्या जिवलग साथीदाराचा सन्मान बैल पोळा हा केवळ एक सण नाही, तर शेतकरी आणि त्याच्या बैलामधील जिव्हाळ्याचे नाते, कृतज्ञता आणि महाराष्ट्राच्या कृषी संस्कृतीचे दर्शन घडवणारा पारंपरिक सण आहे. शेतीच्या कामात वर्षभर साथ देणाऱ्या बैलांप्रती प्रेम आणि आदर व्यक्त करण्यासाठी हा दिवस विशेष मानला जातो. 🌾 बैल पोळ्याचे महत्त्व महाराष्ट्राच्या ग्रामीण जीवनात बैलांना अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. आधुनिक यंत्रसामग्रीचा वापर वाढला असला तरी पारंपरिक शेतीमध्ये नांगरणी, मशागत आणि वाहतुकीसाठी बैलांचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग केला जात असे. शेतकरी आपल्या बैलांना केवळ जनावर म्हणून पाहत नाही, तर कुटुंबातील सदस्य आणि शेतीतील जिवलग साथीदार मानतो. त्यामुळे त्यांच्या कष्टांची जाणीव ठेवून पोळ्याच्या दिवशी त्यांचा विशेष सन्मान केला जातो. 🐂 पोळ्याच्या दिवशी काय केले जाते? पोळ्याच्या दिवशी बैलांना विशेष काळजीपूर्वक सजवले जाते. बैलांना स्वच्छ आंघोळ घातली जाते. त्यांच्या अंगाची स्वच्छता व निगा राखली जाते. शिंगांना पारंपरिक पद्धतीने रंग दिला जातो. गळ्यात घंटा, फुलांच्या माळा आणि सजाव...

  पॅराक्वाट डाय-क्लोराईडबाबत शेतकऱ्यांनी सावध राहावे; वापरापूर्वी अधिकृत माहिती तपासा मानवी आरोग्य, पर्यावरण आणि सुरक्षित शेतीच्या दृष्टीने जनजागृतीची गरज कृषीक्षेत्र | विशेष लेख शेतीमध्ये तण नियंत्रणासाठी विविध तणनाशकांचा वापर केला जातो. त्यापैकी पॅराक्वाट डाय-क्लोराईड (Paraquat Dichloride) या रसायनाच्या वापराबाबत सध्या शेतकरी वर्गात चर्चा सुरू आहे. सोशल मीडियावर या रसायनाच्या उत्पादन, आयात, विक्री आणि वापराबाबत बंदी येणार असल्याचे संदेश आणि पोस्ट प्रसारित होत आहेत. मात्र शेतकऱ्यांनी अशा संदेशांवर विश्वास ठेवण्यापूर्वी कृषी विभाग, अधिकृत शासकीय अधिसूचना आणि नोंदणीकृत स्रोतांकडून माहिती तपासणे अत्यंत आवश्यक आहे. केंद्र सरकारच्या उपलब्ध अधिकृत माहितीनुसार भारतातील बंदी असलेल्या कीटकनाशकांच्या यादीमध्ये Paraquat Dimethyl Sulphate चा उल्लेख आहे; त्यामुळे त्याचा उल्लेख पाहून Paraquat Dichloride 24% SL वर देशभरात संपूर्ण बंदी लागू झाली आहे , असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. दरम्यान, केंद्र सरकारने Pesticides Management Bill, 2026 चा मसुदा तयार केला असून तो राज्ये, केंद्रशासि...

 एल निनो आणि महाराष्ट्र : बदलते हवामान, बदलणारा मान्सून आणि शेतीवरील परिणाम भारतातील शेती ही प्रामुख्याने मान्सूनवर अवलंबून आहे. महाराष्ट्रासारख्या कृषीप्रधान राज्यात पावसाचे प्रमाण, वेळ आणि वितरण यावर शेतकऱ्यांचे उत्पन्न, पिण्याचे पाणी आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था अवलंबून असते. जगातील हवामानावर परिणाम करणाऱ्या नैसर्गिक घटनांपैकी एल निनो (El Niño) ही अत्यंत महत्त्वाची घटना आहे. प्रशांत महासागरात निर्माण होणाऱ्या या बदलाचा परिणाम हजारो किलोमीटर दूर असलेल्या भारत आणि महाराष्ट्रावरही दिसून येतो. एल निनो म्हणजे काय? "एल निनो" हा स्पॅनिश शब्द असून त्याचा अर्थ "लहान मुलगा" किंवा "बाल येशू" असा होतो. ही घटना प्रशांत महासागराच्या विषुववृत्तीय भागातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान नेहमीपेक्षा जास्त वाढल्यामुळे घडते. समुद्राचे तापमान वाढल्याने वाऱ्यांची दिशा, ढगांची निर्मिती आणि पर्जन्यमानाचे स्वरूप बदलते. त्यामुळे जगभरातील हवामानावर त्याचा प्रभाव पडतो. एल निनो कसा तयार होतो? सामान्य परिस्थितीत पूर्वेकडून पश्चिमेकडे वाहणारे व्यापार वारे उबदार पाणी इंडोनेशियाकडे ढकलतात....

 🍎 डाळिंब (Pomegranate) चे औषधी गुण डाळिंब हे अत्यंत पौष्टिक व औषधी गुणधर्म असलेले फळ आहे. ✅ औषधी व आरोग्यदायी फायदे रक्तवाढीस मदत – लोह (Iron) व इतर पोषक घटकांमुळे रक्तातील हिमोग्लोबिन वाढण्यास मदत होते. रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवते – व्हिटॅमिन C भरपूर असते. हृदयासाठी चांगले – अँटिऑक्सिडंट्समुळे हृदयाचे आरोग्य सुधारण्यास मदत होते. पचन सुधारते – तंतुमय पदार्थ (Fiber) असल्याने पचनक्रिया चांगली राहते. अशक्तपणा कमी करण्यास मदत – नियमित सेवनाने शरीराला ऊर्जा मिळते. त्वचेसाठी फायदेशीर – त्वचेचे आरोग्य टिकवण्यास मदत करते. दाह कमी करण्यास मदत – डाळिंबातील अँटिऑक्सिडंट्स शरीरातील सूज कमी करण्यास उपयुक्त ठरू शकतात. 🌿 आयुर्वेदिक उपयोग डाळिंबाची साल अतिसार व पोटाच्या काही तक्रारींमध्ये पारंपरिकरित्या वापरली जाते. डाळिंबाचा रस अशक्तपणा व थकवा कमी करण्यासाठी उपयुक्त मानला जातो. ⚠️ खबरदारी डाळिंब आरोग्यासाठी चांगले असले तरी संतुलित प्रमाणात सेवन करावे. मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी रसाऐवजी संपूर्ण फळ खाणे अधिक चांगले.डाळींब डाळिंब हे **औषधी गुणधर्म असलेले फळ** आहे. त्याचे दाणे, रस, साल आणि फुले पारं...

 🥭 आंबा पीक माहिती 1. हवामान व जमीन उष्ण व कोरडे हवामान आंब्यासाठी उत्तम. 24°C ते 30°C तापमान योग्य. चांगला निचरा असलेली मध्यम ते भारी जमीन योग्य. जमिनीचा सामू (pH) 5.5 ते 7.5 असावा. 2. प्रमुख जाती हापूस (Alphonso) केशर दशहरी लंगडा तोतापुरी अम्रपाली 3. लागवड पावसाळ्याच्या सुरुवातीला (जून-जुलै) लागवड करावी. कलमी रोपे वापरावीत. अंतर: 10 × 10 मीटर किंवा 8 × 8 मीटर. 4. खत व्यवस्थापन प्रति झाड दरवर्षी: शेणखत: 25 ते 50 किलो नत्र, स्फुरद, पालाश वयाप्रमाणे द्यावे. सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची फवारणी करावी. 5. पाणी व्यवस्थापन उन्हाळ्यात 7–10 दिवसांच्या अंतराने पाणी. ठिबक सिंचन अधिक फायदेशीर. फुलोऱ्याच्या काळात जास्त पाणी टाळावे. 6. प्रमुख कीड व रोग कीड तुडतुडे (Hopper) फळमाशी खोडकिडा रोग भुरी (Powdery mildew) करपा (Anthracnose) वेळेवर फवारणी व बागेची स्वच्छता ठेवावी. 7. फळ काढणी फळ पूर्ण वाढल्यानंतर काढणी करावी. जातीप्रमाणे मार्च ते जून दरम्यान काढणी होते. 8. उत्पादन चांगल्या व्यवस्थापनाखाली प्रौढ झाडापासून 100 ते 300 किलोपर्यंत उत्पादन मिळू शकते. विदर्भ (वाशिम परिसर) साठी सूचना उन्हाळ्यात ठिबक ...

  कृषिक 2026 : बारामती कृषी प्रदर्शनात शेतकऱ्यांसाठी नव्या तंत्रज्ञानाची मेजवानी बारामती | प्रतिनिधी बारामती येथे आयोजित करण्यात आलेल्या कृषिक 2026 कृषी प्रदर्शनाला शेतकरी, कृषी तज्ज्ञ, उद्योजक आणि विद्यार्थी यांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळत आहे. आधुनिक शेती, स्मार्ट तंत्रज्ञान आणि शाश्वत विकास या संकल्पनेवर आधारित या प्रदर्शनात देशभरातील नामांकित कृषी कंपन्या, संशोधन संस्था व स्टार्टअप्स सहभागी झाले आहेत. या प्रदर्शनात ड्रोनद्वारे फवारणी, कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित शेती व्यवस्थापन, सूक्ष्म सिंचन प्रणाली, उच्च उत्पादन देणाऱ्या बियाण्यांचे प्रकार, तसेच सेंद्रिय शेती तंत्रज्ञान यांचे प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिक शेतकऱ्यांना पाहायला मिळत आहे. यामुळे उत्पादन खर्च कमी करून उत्पन्न वाढविण्याचे नवे मार्ग शेतकऱ्यांसमोर खुले झाले आहेत. कृषिक 2026 अंतर्गत शेतकरी प्रशिक्षण शिबिरे, तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन सत्र, यशस्वी शेतकऱ्यांचे अनुभव कथन, तसेच शासकीय योजनांची माहिती देणारे विशेष स्टॉल्स आकर्षण ठरत आहेत. महिलांसाठी कृषी प्रक्रिया उद्योग, दुग्धव्यवसाय आणि मूल्यवर्धन यावर स्वतंत्र मार्गदर्शन सत्रांचे आ...

  ग्राम पंचायत रिठद पंचायत समिती रिसोड जिल्हा परिषद वाशिम  जांभूळ  हे सदापर्णी वृक्ष आहे ज्याचे  शास्त्रीय नाव Syzygium cumini आहे.  हे भारतात विशेषतः महाराष्ट्रात नैसर्गिकरीत्या आढळते आणि त्याची फळे उन्हाळ्यात जांभळ्या रंगाची, गोड-तुरट चवीची येतात. झाडाचे वर्णन  जांभूळाचे झाड ३० ते ३५ मीटर उंचीपर्यंत वाढते, खोड पांढुरके असून पाने लांबट, टोकदार आणि समोरासमोर असतात. मार्च ते मे महिन्यात पांढरी सुगंधी फुले येतात आणि फळे पिकतात. लागवड  पावसाळ्यात गाळ मातीत लावावे; ६-७ वर्षांत फळे येतात. पुरेसा सूर्यप्रकाश आणि ओलावा आवश्यक असतो; सेंद्रिय खतांचा वापर करावा. आरोग्य फायदे  जांभूळ मधुमेह नियंत्रण, पचन सुधारणा, अतिसार, रक्तदोष आणि यकृत विकारांसाठी उपयुक्त आहे. बियांमध्ये जॅम्बोलिन असल्याने साखर कमी होते. इतर उपयोग  साल, पाने आणि बियांना आयुर्वेदात औषधी गुणधर्म आहेत; झाडाचे लाकूड मजबूत आणि पाणी शुद्ध करण्यास मदत करते. जांभूळ (Jamun / Syzygium cumini) ही भारतात आढळणारी औषधी व फळझाडाची महत्त्वाची वनस्पती आहे. थोडक्यात माहिती कुळ: Myrtaceae वृक्षप्रकार: स...

  ग्राम पंचायत रिठद पंचायत समिती रिसोड जिल्हा परिषद वाशिम  नारळ वनस्पती  (माड किंवा श्रीफळ) ही ताड कुळातील उष्णकटिबंधीय वृक्ष आहे, ज्याचे  शास्त्रीय नाव Cocos nucifera आहे.  ही वनस्पती विषुववृत्तीय आणि उष्णकटिबंधीय प्रदेशांत, विशेषतः समुद्रकिनारी आढळते आणि तिचे बहुउपयोगी फळ जगभर प्रसिद्ध आहे. वैशिष्ट्ये  नारळ वृक्षाची उंची सुमारे ३० मीटरपर्यंत होते, तर पाने ४-६ मीटर लांबीची झाडाझावळ्यांची असतात. मुळे फायब्रस आणि विपुल असून खोलीपर्यंत ३ मीटरपर्यंत पसरतात, ज्यामुळे वाऱ्यांना तोंड देण्याची क्षमता येते. हे एकपाणंदी (monoecious) वृक्ष असून, प्रत्येक महिन्याला एक फुलांचा तुरा येतो आणि फळे तयार होण्यास १२ महिने लागतात. लागवड पद्धती  नारळासाठी रेतील माती किंवा किनारी alluvial जमिनी योग्य असून, पाण्याचा निचरा चांगला असावा. १x१x१ मीटर खड्डे खणून त्यात शेणखत, वाळू, माती आणि पालापाचोळा घालून रोपे लावावीत; अंतर ७.५x७.५ मीटर ठेवावे. पावसाळ्यात लागवड करून पहिल्या वर्षी सावली आणि पाणीपुरवठा करावा. प्रमुख जाती  उंच जाती: बाणवली (८०-१०० फळे/झाड), लक्षद्वीप ऑर्डिनरी...

  ग्राम पंचायत रिठद पंचायत समिती रिसोड जिल्हा परिषद वाशिम  गवती चहा  ही एक सुगंधित तृणवर्गीय वनस्पती आहे ज्याचे  शास्त्रीय नाव Cymbopogon citratus आहे  आणि इंग्रजीत lemon grass म्हणतात.ही वनस्पती महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि केरळमध्ये मोठ्या प्रमाणात आढळते आणि चहाला सुगंध देण्यासाठी तिच्या पानांचा वापर होतो. वनस्पती वैशिष्ट्येगवती  चहा १.५ ते २ मीटर उंच वाढते, ती बहुवर्षायू आणि झुबक्यांनी वाढणारी एकदलीय वनस्पती आहे. पाने १-१.५ मीटर लांब, हिरवी आणि टोकाला निमुळती असतात, तर मुळे दाट तंतुमय असतात. ही बारमाही वनस्पती उष्णकटिबंधीय आणि समशीतोष्ण प्रदेशांत आढळते. आरोग्य फायदे  गवती चहाचा काढा ताप, सर्दी, खोकला, पोटदुखी आणि गॅससाठी उपयुक्त आहे. यात विटामिन सी, ए, खनिजे आणि अँटिऑक्सिडंट्स असल्याने रोगप्रतिकारशक्ती वाढवते, कोलेस्ट्रॉल नियंत्रित करते आणि डिटॉक्स करते. अतिरिक्त तेल संधेदुखी, कफ आणि वातावर गुणकारी आहे. तयार करणे  दोन कप पाणी उकळून त्यात बारीक चिरलेली गवती चहाची पाने, आले आणि चहापत्ती घाला, नंतर दूध आणि साखर टाकून एक उकळी द्या. शेवटी गाळून प्या, जेण...