कृषिक्षेत्र

  ग्राम पंचायत रिठद पंचायत समिती रिसोड जिल्हा परिषद वाशिम  जांभूळ  हे सदापर्णी वृक्ष आहे ज्याचे  शास्त्रीय नाव Syzygium cumini आहे.  हे भारतात विशेषतः महाराष्ट्रात नैसर्गिकरीत्या आढळते आणि त्याची फळे उन्हाळ्यात जांभळ्या रंगाची, गोड-तुरट चवीची येतात. झाडाचे वर्णन  जांभूळाचे झाड ३० ते ३५ मीटर उंचीपर्यंत वाढते, खोड पांढुरके असून पाने लांबट, टोकदार आणि समोरासमोर असतात. मार्च ते मे महिन्यात पांढरी सुगंधी फुले येतात आणि फळे पिकतात. लागवड  पावसाळ्यात गाळ मातीत लावावे; ६-७ वर्षांत फळे येतात. पुरेसा सूर्यप्रकाश आणि ओलावा आवश्यक असतो; सेंद्रिय खतांचा वापर करावा. आरोग्य फायदे  जांभूळ मधुमेह नियंत्रण, पचन सुधारणा, अतिसार, रक्तदोष आणि यकृत विकारांसाठी उपयुक्त आहे. बियांमध्ये जॅम्बोलिन असल्याने साखर कमी होते. इतर उपयोग  साल, पाने आणि बियांना आयुर्वेदात औषधी गुणधर्म आहेत; झाडाचे लाकूड मजबूत आणि पाणी शुद्ध करण्यास मदत करते. जांभूळ (Jamun / Syzygium cumini) ही भारतात आढळणारी औषधी व फळझाडाची महत्त्वाची वनस्पती आहे. थोडक्यात माहिती कुळ: Myrtaceae वृक्षप्रकार: स...

  ग्राम पंचायत रिठद पंचायत समिती रिसोड जिल्हा परिषद वाशिम  नारळ वनस्पती  (माड किंवा श्रीफळ) ही ताड कुळातील उष्णकटिबंधीय वृक्ष आहे, ज्याचे  शास्त्रीय नाव Cocos nucifera आहे.  ही वनस्पती विषुववृत्तीय आणि उष्णकटिबंधीय प्रदेशांत, विशेषतः समुद्रकिनारी आढळते आणि तिचे बहुउपयोगी फळ जगभर प्रसिद्ध आहे. वैशिष्ट्ये  नारळ वृक्षाची उंची सुमारे ३० मीटरपर्यंत होते, तर पाने ४-६ मीटर लांबीची झाडाझावळ्यांची असतात. मुळे फायब्रस आणि विपुल असून खोलीपर्यंत ३ मीटरपर्यंत पसरतात, ज्यामुळे वाऱ्यांना तोंड देण्याची क्षमता येते. हे एकपाणंदी (monoecious) वृक्ष असून, प्रत्येक महिन्याला एक फुलांचा तुरा येतो आणि फळे तयार होण्यास १२ महिने लागतात. लागवड पद्धती  नारळासाठी रेतील माती किंवा किनारी alluvial जमिनी योग्य असून, पाण्याचा निचरा चांगला असावा. १x१x१ मीटर खड्डे खणून त्यात शेणखत, वाळू, माती आणि पालापाचोळा घालून रोपे लावावीत; अंतर ७.५x७.५ मीटर ठेवावे. पावसाळ्यात लागवड करून पहिल्या वर्षी सावली आणि पाणीपुरवठा करावा. प्रमुख जाती  उंच जाती: बाणवली (८०-१०० फळे/झाड), लक्षद्वीप ऑर्डिनरी...

  ग्राम पंचायत रिठद पंचायत समिती रिसोड जिल्हा परिषद वाशिम  गवती चहा  ही एक सुगंधित तृणवर्गीय वनस्पती आहे ज्याचे  शास्त्रीय नाव Cymbopogon citratus आहे  आणि इंग्रजीत lemon grass म्हणतात.ही वनस्पती महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि केरळमध्ये मोठ्या प्रमाणात आढळते आणि चहाला सुगंध देण्यासाठी तिच्या पानांचा वापर होतो. वनस्पती वैशिष्ट्येगवती  चहा १.५ ते २ मीटर उंच वाढते, ती बहुवर्षायू आणि झुबक्यांनी वाढणारी एकदलीय वनस्पती आहे. पाने १-१.५ मीटर लांब, हिरवी आणि टोकाला निमुळती असतात, तर मुळे दाट तंतुमय असतात. ही बारमाही वनस्पती उष्णकटिबंधीय आणि समशीतोष्ण प्रदेशांत आढळते. आरोग्य फायदे  गवती चहाचा काढा ताप, सर्दी, खोकला, पोटदुखी आणि गॅससाठी उपयुक्त आहे. यात विटामिन सी, ए, खनिजे आणि अँटिऑक्सिडंट्स असल्याने रोगप्रतिकारशक्ती वाढवते, कोलेस्ट्रॉल नियंत्रित करते आणि डिटॉक्स करते. अतिरिक्त तेल संधेदुखी, कफ आणि वातावर गुणकारी आहे. तयार करणे  दोन कप पाणी उकळून त्यात बारीक चिरलेली गवती चहाची पाने, आले आणि चहापत्ती घाला, नंतर दूध आणि साखर टाकून एक उकळी द्या. शेवटी गाळून प्या, जेण...

ग्राम पंचायत रिठद पंचायत समिती रिसोड जिल्हा परिषद वाशिम   गोड नीम  ही सामान्यतः "करी पत्ता" (Murraya koenigii) ही वनस्पती असते, जी कडू नीम (Azadirachta indica) सारखी दिसते पण तिचे पाने गोड चवीची आणि मसाल्यासाठी वापरली जातात.  ही भारतात विशेषतः महाराष्ट्रात सामान्य आहे आणि तिचे पाने करी, चटणी इत्यादीमध्ये टाकले जातात.  तिचे वैज्ञानिक नाव Murraya koenigii असून ती रुटेसी कुटुंबातील आहे. वनस्पतीचे वर्णन  गोड नीम हे लहान झुडप असते जे ३-६ मीटर उंचीपर्यंत वाढते. त्याची पाने चमकदार हिरवी, लांबट आणि सुगंधी असतात, ज्यामुळे ती पाककृतींमध्ये लोकप्रिय आहे. उपयोगपाकशास्त्रात:  करी पान म्हणून चावल, भाज्या आणि नॉन-व्हेज डिशेसमध्ये मरिनेशनसाठी वापरले जाते.औषधी: पाचन सुधारते, केस गळण कमी करते आणि रक्त शुद्ध करते. फायदेगोड नीमची पाने अँटिऑक्सिडंट्सने युक्त असतात, जे मधुमेह नियंत्रण आणि त्वचेच्या आरोग्यासाठी उपयुक्त ठरतात. ती कडू नीमपेक्षा सौम्य असल्याने नियमित आहारात सहज समाविष्ट करता येते.  🌿 गोड नीम वनस्पती (कढीपत्ता) गोड नीम ही भारतात प्रामुख्याने वापरली जाणारी ...

  ग्रामपंचायत रिठद पंचायत समिती रिसोड जिल्हा परिषद वाशिम  बेल (शास्त्रीय नाव Aegle marmelos) हा रूटेसी कुलातील पानझडी, सुगंधी व काटेरी वृक्ष असून भारत, श्रीलंका आदी दक्षिण आशियाई देशांत नैसर्गिकरीत्या आढळतो. झाडाचा स्वभाव व ओळख  उंची साधारण 10–18 मीटरपर्यंत वाढू शकते, खोड मजबूत व साल जाड असते.पाने त्रिदली, सुगंधी व शिवपूजेसाठी वापरली जातात; फुले हिरवट पांढरी व सुगंधी असतात.फळ गोलसर, जाड सालीचे, पिवळसर व आतमध्ये गोड, चिकट, नारिंगी गर असतो. हवामान व लागवड  बेल झाडाला उष्ण, कोरडे उन्हाळे व सौम्य हिवाळा असलेले उपउष्णकटिबंधीय हवामान मानवते; 2–45°C तापमानात हे चांगले वाढते.कमी ते मध्यम पावसाच्या, कोरड्या प्रदेशातही हे चांगले तग धरते, म्हणून रुक्ष व हलक्या जमिनीतही लागवड शक्य आहे. वालुकामय किंवा गाळयुक्त, पाण्याचा निचरा चांगला होणारी जमीन (pH साधारण 6–7.5) योग्य; रोपे साधारण पावसाळ्यात लावणे हितावह. औषधी उपयोग (आयुर्वेद) पिकलेल्या फळाचा गर शीतल, सारक व मूत्रल मानला जातो; अतिसार, जुलाब, बद्धकोष्ठता अशा पचनविकारांत बेलफळाचे सरबत उपयोगी मानले जाते. विविध संशोधनांनुसार बेलाच्या...

मुख्यमंत्री समृद्ध पंचायत राज अभियान ग्राम पंचायत रिठद पंचायत समिती रिसोड जिल्हा परिषद वाशिम  कोरफड ही अतिशय उपयुक्त औषधी वनस्पती आहे, तिचा उपयोग आरोग्य आणि सौंदर्य दोन्हीसाठी मोठ्या प्रमाणावर केला जातो.तिला घृतकुमारी, कुमारी किंवा Aloe vera असेही म्हणतात. कोरफड म्हणजे काय? कोरफड ही बहुवर्षायू, मांसल पाने असलेली औषधी वनस्पती आहे.तिच्या पानांत पारदर्शक, चिकट जेलसारखा गर असतो; हाच औषध व सौंदर्यप्रसाधनांत वापरला जातो. वनस्पतीची ओळख  पाने जाड, लांब (सुमारे ४५–६० सेमी), काटेरी कडा व टोक असलेली, हिरव्या किंवा फिकट हिरव्या रंगाची असतात; काहींवर पांढरट ठिपके असतात.ऑगस्ट ते डिसेंबर दरम्यान लांब दांड्यावर पिवळसर–केशरी रंगाची नळीदार फुले येतात. आरोग्यदायी फायदे  कोरफडीच्या रसामुळे पचन सुधारते, बद्धकोष्ठता कमी होण्यास मदत होते आणि आतड्यातील उपयुक्त जिवाणू वाढतात.रक्तातील साखर, कोलेस्टेरॉल नियंत्रणात ठेवण्यास, वजन कमी करण्यात आणि रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यासाठी कोरफड उपयोगी ठरू शकते; मात्र दीर्घकालीन सेवनापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला आवश्यक आहे.त्वचा व केसांसाठी उपयोगकोरफड जेल त्वचेला थंडा...

मुख्यमंत्री समृद्ध पंचायत राज अभियान  ग्राम पंचायत रिठद पंचायत समिती रिसोड जिल्हा परिषद वाशिम    तुळस माहिती मराठी तुळस ही घराघरात आढळणारी **पवित्र** आणि औषधी वनस्पती आहे, जी पूजा, आरोग्य आणि पर्यावरण या तिन्ही दृष्टीने महत्त्वाची मानली जाते.तिच्या पानांमध्ये औषधी घटक, सुगंधी तेल आणि रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणारे गुणधर्म आढळतात. ## तुळशीची ओळख   - तुळस लॅमिएसी कुलातील असून तिचे शास्त्रीय नाव ऑसिमम सँक्टम किंवा ऑसिमम टेन्यूफ्लोरम आहे. - ही लहान झुडूपासारखी वनस्पती असून साधारण ३० ते १२० सेंमी उंच वाढते. - भारतात ती सर्वत्र लागवड व स्वाभाविकरित्या आढळते. ## प्रकार आणि वैशिष्ट्ये   - प्रमुख प्रकार: राम तुळस, कृष्ण (काळी) तुळस, रान/वन तुळस इत्यादी; काही स्त्रोतांमध्ये १०–१२ प्रकारांचे वर्णन आढळते.[ - कृष्ण तुळस औषधी उपयोगासाठी अधिक प्रभावी मानली जाते. - पानांना तीव्र सुगंध, तिखट-कडू चव व फुलांमध्ये सुगंधी तेल असते. ## धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व   - हिंदू धर्मात तुळशीला अत्यंत पवित्र मानून अंगणात/घरासमोर लावली जाते आणि रोज पूजा, प्रदक्षिणा केली ज...

  मुख्यमंत्री समृद्ध पंचायत राज अभियान अंतर्गत                        नाविन्य   पूर्ण उपक्रम ग्राम पंचायत रिठद पंचायत समिती रिसोड जिल्हा प वाशिम   शास्त्रीय नाव : Phyllanthus emblica / Emblica officinalis. कुटुंब : Phyllanthaceae (आवळी कुल). वृक्षाचे वर्णन : मध्यम उंचीचा (८–१५ मी.), पानझडी वृक्ष; खोड थोडे वाकडे, राखाडी–हिरवट साल, चिंचेच्या पानांसारखी बारीक पाने, फिकट पिवळट–हिरवी फुले, गोल, फिकट हिरवट पिवळे फळ, सहा उभ्या रेषा. पर्यावरण व प्रसार: भारतातील पानझडी जंगलात, उष्ण व उपोष्ण कटी बंधात, समुद्रसपाटीपासून सुमारे २०० मी. पर्यंत आढळतो; शेतातही लागवड. उपयोग :आयुर्वेदात रसायन, त्रिफळाचा घटक, त्रिदोष (वात, पित्त, कफ) संतुलित करणारा.फळ, पाने, साल, बिया – सर्वच औषधी; चयवनप्राश, चूर्ण, तेल इत्यादी तयार करण्यात उपयोग. आरोग्यदायी फायदे: रोगप्रतिकारशक्ती वाढवणे, अपचन/अजीर्णात मदत, मधुमेह, त्वचारोग, डोळ्यांचे विकार, केस, त्वचा, वृद्धत्वविरोधी इ. इतर उपयोग: फळाचे लोणचे, मुरांबे, कँडी; फळ/सालातील टॅनिनमुळे चामडी क...

डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठात ‘अॅग्रोटेक–२०२५’ राज्यस्तरीय कृषी प्रदर्शनाचे आयोजन अकोला : शेतकऱ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी आणि आधुनिक कृषी तंत्रज्ञानाचा प्रचार-प्रसार करण्याच्या उद्देशाने डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ, अकोला येथे ‘अॅग्रोटेक–२०२५’ या राज्यस्तरीय भव्य कृषी प्रदर्शनाचे आयोजन करण्यात आले आहे. हे प्रदर्शन दि. २७ डिसेंबर २०२५ ते २९ डिसेंबर २०२५ या कालावधीत विद्यापीठ क्रीडांगण, नागपूर रोड, अकोला येथे होणार आहे. डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ, महाराष्ट्र शासनाचा कृषी विभाग तसेच आत्मा, अकोला यांच्या संयुक्त विद्यमाने या प्रदर्शनाचे आयोजन करण्यात आले आहे. शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात वाढ होण्यासाठी नविन संशोधन, आधुनिक शेती पद्धती, कृषी अवजारे, तंत्रज्ञान व योजनांची माहिती एकाच ठिकाणी उपलब्ध करून देणे हा या प्रदर्शनाचा मुख्य उद्देश आहे. या कृषी प्रदर्शनात विद्यापीठ व संलग्न कृषी संस्थांचे दालने, कृषी विभागाची दालने, मत्स्यव्यवसाय विकास विभाग, पशुसंवर्धन व दुग्ध व्यवसाय विकास विभाग, कृषी व ग्रामीण उद्योग दालने, बचत गटांचा सहभाग तसेच फुले, फळे व भाजीपाला प्रदर्शनाचे आय...